Teknoloji, Finansal Açıklık ve Düzenleyici Kalitenin Türkiye’de Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: ARDL Yaklaşımı
Anahtar Kelimeler:
Ekonomik Büyüme, Sermaye Hesabı Açıklığı, Ticari Açıklık, Teknoloji, Düzenleyici KaliteÖzet
Bu çalışmada, Türkiye’de ekonomik büyümenin yapısal belirleyicileri 2002-2022 dönemini kapsayan yıllık veriler kullanılarak incelenmektedir. Teknoloji düzeyi, ticari ve finansal açıklık ile düzenleyici kalitenin ekonomik büyüme üzerindeki uzun dönemli etkilerini ortaya koymak amacıyla ARDL yaklaşımı yardımıyla incelenmiştir. Elde edilen bulgular, söz konusu tüm değişkenlerin ekonomik büyümeyi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde etkilediğini göstermektedir. Özellikle ticari dışa açıklığın büyüme üzerindeki etkisinin diğer değişkenlere kıyasla daha güçlü olduğu, bunun yanında teknolojik kapasite ve düzenleyici kalitenin ise uzun dönem büyümenin temel yapısal sürükleyicileri arasında yer aldığı tespit edilmiştir. Bulgular, Türkiye’de sürdürülebilir ekonomik büyümenin sağlanabilmesi için teknoloji yatırımlarının artırılması, dışa açıklığın güçlendirilmesi ve düzenleyici kurumsal yapının iyileştirilmesinin kritik önem taşıdığını ortaya koymaktadır.
Referanslar
Acemoglu, D., Johnson, S. & Robinson, J. A. (2001). The colonial origins of comparative development: An empirical investigation. American Economic Review, 91(5), 1369-1401. https://doi.org/10.1257/aer.91.5.1369.
Akın, F. (2025). Ticari açıklık, finansal gelişme ve ekonomik büyüme: yeni kırılgan beşli ülkeleri üzerine bir inceleme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 57, 186-203. https://doi.org/10.52642/susbed.1621157.
Alam, K. J. & Sumon, K. K. (2020). Causal relationship between trade openness and economic growth: A panel data analysis of Asian countries. International Journal of Economics and Financial Issues, 10(1), 118-126. https://doi.org/10.32479/ijefi.8657.
Artan, S. & Hayaloğlu, P. (2014). Kurumsal yapı ve iktisadi büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Sosyoekonomi, 22(22). https://doi.org/10.17233/se.65623.
Avcı, Ş. & Işık, N. (2023). İleri teknoloji ihracatı ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye üzerine bir uygulama. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 157-182. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kusbd/article/1193121 (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
Aygün, E. & Şahbaz Kılınç, N. (2023). Kurumsal kalite ve ekonomik büyüme ilişkisi: Ekonometrik bir uygulama. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi (JEBPIR), 9(1), 107-125. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kkujebpir/article/1282536 (Erişim tarihi: 01.10.2025).
Ayyıldız, F. V. & Demirci, O. (2022). Effects of research and development spending groups on economic growth: ARDL analysis with artifical neural networks within Turkey case. Trends in Business and Economics, 36(4), 346-358. https://doi.org/10.5152/TBE.2022.1033642.
Azmeh, C. & Al-Raeei, M. (2025). Financial development, research in finance, and economic growth. Cogent Economics & Finance, 13(1), 2448220. https://doi.org/10.1080/23322039.2024.2448220.
Balassa, B. (1978). Exports and economic growth: Further evidence. Journal of Development Economics, 5(2), 181-189. https://doi.org/10.1016/0304-3878(78)90006-8.
Barro, R. J. (1998). Determinants of economic growth: A cross-country empirical study. MIT Press. https://doi.org/10.3386/w5698.
Beyene A. B. (2022). Governance quality and economic growth in Sub-Saharan Africa: the dynamic panel model. Journal of Economic and Administrative Sciences, 40(2), 404-418. https://doi.org/10.1108/JEAS-08-2021-0156.
Biçimveren, L. (2025). Yönetişim–büyüme paradoksunun gelişmiş ülkelerdeki etkisinin değerlendirilmesi. Journal of Management, Economics, and Finance Research, 2(1), 26-41. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yefa/article/1654678 (Erişim Tarihi: 12.11.2025).
Brooks, C. (2019). Introductory econometrics for finance (4th ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108524872.
Çetin, M., Can, A. & Kapçak, S. (2023). Ticari dışa açıklık-ekonomik büyüme ilişkisi üzerine bir analiz: Türkiye için ampirik bir kanıt. Sosyal Bilimler Metinleri, (1), 61-73. https://doi.org/10.56337/sbm.1173051.
Chinn, M. D. & Ito, H. (2006). What matters for financial development? Capital controls, institutions, and interactions. Journal of Development Economics, 81(1), 163-192. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2005.05.010.
Dağlı, İ. & Ezanoğlu, Z. (2021). Ar-Ge, patent ve ileri teknoloji ihracatının ekonomik büyümeye etkileri: OECD ülkeleri için dinamik panel veri analizi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 438-460. https://doi.org/10.15869/itobiad.780229.
Demez, S. & Akyol, M. (2021). Ticari ve finansal açıklık ile ekonomik büyüme ilişkisi: GMM panel veri analizi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (26), 226-253. https://dergipark.org.tr/tr/pub/igdirsosbilder/article/1045332 (Erişim tarihi: 12.10.2025).
Demir, Y. (2021). G7 ülkelerinde ticari dışa açıklık, finansal açıklık ve ekonomik büyüme ilişkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 24(1), 274-287. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.856357.
Dickey, D. A. & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348.
Edison, H. J., Klein, M., Ricci, L. & Slok, T. (2002). Capital account liberalization and economic performance: Survey and synthesis. IMF Working Paper WP/ 02/120, 1-38. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=324043 (Erişim tarihi: 05.10.2025).
Edwards, S. (1998). Openness, productivity and growth: What do we really know? The Economic Journal, 108(447), 383-398. https://www.jstor.org/stable/2565567 (Erişim tarihi: 02.11.2025).
Enders, W. (2015). Applied econometric time series (4th ed.). Wiley. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=2723754 (Erişim tarihi: 10.10.2025).
Erataş Sönmez, F. & Sağlam, Y. (2018). Finansal gelişme ve ticari açıklık ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Avrupa dönüşüm ekonomileri örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(4), 59-72. https://doi.org/10.18037/ausbd.552681.
Eryer, A. (2025). Bilgi iletişim teknoloji göstergelerinin iktisadi büyüme ile ilişkisi: Uygulamalı bir çalışma. Amasya Üniversitesi Ekonomi Ticaret ve Pazarlama Dergisi, 2(1), 20-27. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4732530 (Erişim tarihi: 10.10.2025).
Frankel, J. A. & Romer, D. (1999). Does trade cause growth? American Economic Review, 89(3), 379-399. https://doi.org/10.1257/aer.89.3.379.
Granger, C. W. J. & Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics, 2(2), 111-120. http://dx.doi.org/10.1016/0304-4076(74)90034-7.
Grossman, G. M. & Helpman, E. (1991). Innovation and growth in the global economy. MIT Press. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3413522 (Erişim tarihi: 01.10.2025).
Işık, H. B. & Bilgin, O. (2016). Finansal gelişme ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(7), 1757-1765. https://doi.org/10.15869/itobiad.259113.
Kaufmann, D., Kraay, A. & Mastruzzi, M. (2008). Governance matters VII: Aggregate and ındividual governance indicators 1996-2007. The World Bank. https://www.cepii.fr/institutions/doc/Govern_Matters_VII.pdf (Erişim tarihi: 15.10.2025).
Kurt, S. & Berber, M. (2008). Türkiye’de dışa açıklık ve ekonomik büyüme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(2), 57-80. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibd/article/35460#article_cite (Erişim tarihi: 18.10.2025).
Kuş, N. & Bölükoğlu, A. (2022). Finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Fiscaoeconomia, 6(2), 362-401. https://doi.org/10.25295/fsecon.1062138.
Liu, Y., Luan, L., Wu, W., Zhang, Z. & Hsu, Y. (2021). Can digital financial inclusion promote China's economic growth? International Review of Financial Analysis, 78, 101889. https://ideas.repec.org/a/eee/finana/v78y2021ics1057521921002167.html (Erişim tarihi: 28.09.2025).
Ngameni, J. P., Kemmanang, L. F. & Ngassam, S. B. (2022). Growth gap between China and Africa: Do digital technologies matter? Journal of the Knowledge Economy, 13, 24-43. https://doi.org/10.1007/s13132-020-00716-3.
Öztürk, N. (2024). OECD ülkelerinde Ar-Ge ve ileri teknoloji ihracatının ekonomik performansa etkisi: Panel veri analizi. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 167-182. https://doi.org/10.22466/acusbd.1553832.
Pesaran, M. H., Shin, Y. & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://www.jstor.org/stable/2678547 (Erişim tarihi: 18.10.2025).
Phillips, P. C. B. & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346. https://www.jstor.org/stable/2336182 (Erişim tarihi: 13.10.2025).
Pradhan, R. P., Arvin, M. B., Nair, M. & Bennett, S. E. (2020). Sustainable economic growth in the European Union: The role of ICT, venture capital, and innovation. Review of Financial Economics, 37(1), 1-14. https://doi.org/10.1002/rfe.1064.
Pradhan, R. P., Arvin, M. B., Nair, M. & Dabir-Alai, P. (2023). Do the state of governance, military expenditure, institutional quality and economic growth have temporal causal links? Research Square Preprint. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2907674/v1.
Quinn, D. P. & Toyoda, A. M. (2008). Does capital account liberalization lead to growth? Review of Financial Studies, 21(3), 1403-1449. http://dx.doi.org/10.1093/rfs/hhn034.
Romer, P. M. (1986). Increasing returns and long-run growth. Journal of Political Economy, 94(5), 1002-1037. https://doi.org/10.1086/261420.
Sachs, J. D. & Warner, A. M. (1995). Economic reform and the process of global integration. Brookings Papers on Economic Activity, (1), 1-118. https://doi.org/10.2307/2534573.
Said, S. E. & Dickey, D. A. (1984). Testing for unit roots in autoregressive-moving average models of unknown order. Biometrika, 71(3), 599-607. https://doi.org/10.1093/biomet/71.3.599.
Sayar Özkan, G. & Çelik, H. (2018). Bilgi iletişim teknolojileri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye için bir uygulama. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1-15. https://doi.org/10.30711/utead.405474.
Siddique, H. M. A., Nawaz, A. & Majeed, M. T. (2016). The impact of institutional governance on economic growth: A panel data analysis. Bulletin of Business and Economics, 5(4), 210-219. https://bbejournal.com/index.php/BBE/article/download/261/218/3125 (Erişim tarihi: 28.09.2025).
Silajdzic, S. & Mehic, E. (2018). Trade openness and economic growth: Empirical evidence from transition economies. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.75812.
Solomon, E. M. & van Klyton, A. (2020). The impact of digital technology usage on economic growth in Africa. Utilities Policy, 67, 101104. https://doi.org/10.1016/j.jup.2020.101104.
Soomro, A. N., Kumar, J. & Kumari, J. (2022). The dynamic relationship between FDI, ICT, trade openness, and economic growth: Evidence from BRICS countries. Journal of Asian Finance, Economics and Business, 9(2), 295-303. https://doi.org/10.13106/jafeb.2022.vol9.no2.0295.
Takım, A. & Çökerdenoğlu, M. (2025). Yönetişim göstergeleriyle dış ticaret arasındaki ilişki: OECD ülkeleri örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(2), 1632-1651. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1660494.
Tatar, H., Konat, G. & Temiz, M. (2022). The relationship between financial development, trade openness and economic growth in Turkey: Evidence from fourier tests. Statistika: Statistics and Economy Journal, 102(2), 153-167. https://doi.org/10.54694/stat.2021.46.
Tatoğlu, F. Y. (2013). İleri panel veri analizi: Stata uygulamalı. Beta Yayınları. https://www.betayayincilik.com/ileri-panel-veri-analizi-stata-uygulamali-p-11724068 (Erişim tarihi: 28.09.2025).
Telatar, O. M., Değer, M. K. & Doğanay, M. A. (2016). Teknoloji yoğunluklu ürün ihracatının ekonomik büyümeye etkisi: Türkiye örneği (1996Q1–2015Q3). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30(4), 921-940. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibd/issue/29909/322132 (Erişim tarihi: 28.09.2025).
Teyyare, E. & Sayaner, K. (2018). Türkiye’de sabit sermaye yatırımları, kurumsal kalite ve ekonomik büyüme ilişkisi analizi. Researcher, 6(1), 179-196. https://dergipark.org.tr/tr/pub/researcher/issue/66629/1042564 (Erişim tarihi: 24.09.2025).
Topallı, N. (2016). Doğrudan sermaye yatırımları, ticari dışa açıklık ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye ve BRICS ülkeleri örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 17(1), 83-95. https://dergipark.org.tr/tr/pub/doujournal/article/1043126 (Erişim tarihi: 02.10.2025).
Verma, A., Dandgawhal, P. & Giri, A. (2023). Impact of ICT diffusion and financial development on economic growth in developing countries. Journal of Economics, Finance and Administrative Science, 28(55), 27-43. https://doi.org/10.1108/JEFAS-09-2021-0185.
Widarni, E. L. & Bawono, S. (2021). Human capital, technology, and economic growth: A case study of Indonesia. Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8(5), 29-35. https://doi.org/10.13106/jafeb.2021.vol8.no5.0029.
Yanar, R. & Kırıkçı, M. B. (2022). Türkiye’de kurumsal yapı–ekonomik büyüme ilişkisi: Bir ARDL sınır test analizi. İçinde B. Mercan, A. Şahbaz, & M. Gömleksiz (Editörler), İpek yolu ötesi: Tarih, felsefe ve ekonomi perspektifinden güncel tartışmalar, (ss. 313-330). Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
Yılmaz, Ö. (2025). Ticari, finansal ve küresel gelişim ekonomik büyümeyi etkiliyor mu? Gelişmiş ülkelerden kanıtlar. Fiscaoeconomia, 9(4), 2069-2082. https://doi.org/10.25295/fsecon.1719526.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Journal of Academic Analysis
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
